Region Lubelszczyzny
Ziemia chełmska
Chełm z podziemiami kredowymi i Górą Chełmską z bazyliką, a wokół Pagóry Chełmskie, pasmo wzgórz z rezerwatami i widokami. Dalej na wschód Bug i granica. Region na jeden lub dwa dni: miasto z podziemiami, potem spacer lub rower po pagórach. Godziny zwiedzania podziemi sprawdź przed wizytą.
Góra Chełmska: bazylika i dawna rezydencja biskupów
Chełm wyrósł wokół kredowego wzgórza, które w mieście nazywa się po prostu Górką. W XIII wieku książę Daniel Romanowicz (znany też jako Daniel Halicki) uczynił Chełm swoją siedzibą, a pamiątką tamtych czasów jest grodzisko Wysoka Górka na tym samym wzgórzu. Dziś wzgórze zajmuje zespół dawnej katedry unickiej. Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny powstała w latach 1735-1756 według projektu Pawła Fontany, w miejscu starszej cerkwi. Po unii brzeskiej z 1596 roku świątynia była katedrą unicką, a po likwidacji unii w 1875 roku władze rosyjskie zamieniły ją na sobór prawosławny. Od 1988 roku ma tytuł bazyliki mniejszej i jest sanktuarium Matki Bożej Chełmskiej. W ołtarzu głównym zobaczysz kopię ikony; oryginał wywieziono w 1915 roku.
Obejdź całe wzgórze, bo wokół kościoła zachował się dawny pałac biskupów unickich, klasztor bazylianów oraz Brama Uściługska. Wolnostojącą dzwonnicę wzniesiono w 1878 roku, a w jej przyziemiu urządzono mauzoleum ofiar terroru. Na Górce łatwo spędzić godzinę, zwłaszcza jeśli zajrzysz do wnętrza bazyliki poza porą nabożeństw.
Stare Miasto, ulica Lubelska i podziemia
Na zachód od Górki leży Stare Miasto. Jego osią jest ulica Lubelska, a dawny rynek to dzisiejszy plac Łuczkowskiego. Przy Lubelskiej stoi późnobarokowy kościół Rozesłania Świętych Apostołów, zbudowany w latach 1753-1763 dla pijarów, również według projektu Pawła Fontany. W sąsiednim gmachu dawnego kolegium pijarów (ul. Lubelska 55) działa Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza. Ma działy archeologii, etnografii, historii, przyrody i sztuki, a także Galerię 72 poświęconą sztuce współczesnej.
Tuż obok, przy Lubelskiej 55A, zaczyna się trasa Chełmskich Podziemi Kredowych: około 2 km korytarzy wykutych w kredzie, ze stałą temperaturą około 9°C i legendą o duchu Bieluchu. Zabierz cieplejszą bluzę nawet latem, bo różnica temperatur między ulicą a korytarzami bywa w upał bardzo wyraźna. Godziny zwiedzania podziemi i muzeum oraz ceny biletów trzeba sprawdzić przed wizytą. Inne muzea regionu zbiera kategoria Muzea.
Ślady wielu kultur
Przez stulecia Chełm był miejscem styku kultury polskiej, ruskiej i żydowskiej. Biskupstwo unickie działało tu od końca XVI wieku do 1875 roku. Poza zabudowaniami na Górce przypomina o nim dawna cerkiew św. Mikołaja przy zespole dawnego seminarium unickiego, dziś należąca do muzeum; czy jest udostępniona, sprawdź przed wizytą. Czynną świątynią prawosławną jest dziewiętnastowieczna cerkiew św. Jana Teologa, konkatedra prawosławnej diecezji lubelsko-chełmskiej.
Przed II wojną światową Żydzi stanowili dużą część mieszkańców miasta. Społeczność ta została zgładzona w czasie niemieckiej okupacji. Po niej pozostał m.in. budynek małej synagogi z 1914 roku przy ulicy Kopernika oraz cmentarz żydowski u zbiegu ulic Starościńskiej i Kolejowej. Kirkut został zdewastowany w czasie wojny, a w latach 90. XX wieku częściowo go uporządkowano i ustawiono pomnik poświęcony żydowskim mieszkańcom Chełma. Inne miejsca pamięci na Lubelszczyźnie zbiera kategoria Historia i pamięć, a kościoły i cerkwie kategoria Zabytki sakralne.
Pagóry Chełmskie i torfowiska
Wokół miasta wznoszą się Pagóry Chełmskie, kredowe wzgórza o charakterze wyspowym. Wzgórza są łagodne, więc dobrze nadają się na spokojny rower albo dłuższy spacer z widokiem na rozległe, płaskie obniżenia. W okolicach Chełma, na granicy Pagórów i Obniżenia Dubieńskiego, leży Chełmski Park Krajobrazowy, utworzony w 1983 roku. Jego największą osobliwością są torfowiska węglanowe, które powstały na płytko zalegającej kredzie. Rośnie na nich kłoć wiechowata, a gniazduje wodniczka, ptak globalnie zagrożony wyginięciem. Torfowiska chronią rezerwaty Bagno Serebryskie, Brzeźno i Roskosz, a stary las dębowo-sosnowy z lejkami krasowymi rezerwat Bachus. Przez park prowadzą ścieżki dydaktyczne „Bachus”, „Bagno Serebryskie” i „Stańków” oraz znakowane szlaki piesze. Zajrzyj też do Stołpia, gdzie stoi wczesnośredniowieczna kamienna wieża, uważana za jedną z najstarszych budowli na wschód od Wisły.
Bliżej miasta leżą dwa mniejsze rezerwaty: Stawska Góra z murawami kserotermicznymi na kredowym wzgórzu na północny zachód od Chełma oraz torfowisko w Sobowicach na zachód od miasta. Na terenach podmokłych trzymaj się wyznaczonych ścieżek, zabierz lornetkę i obuwie, które zniesie wilgoć, a w sezonie lęgowym zachowuj się cicho. Podobne miejsca opisujemy w kategorii Przyroda.
Nad Bugiem i praktycznie
Na wschodzie region kończy się na Bugu, który wyznacza tu granicę z Ukrainą. W Świerżach nad Bugiem stoi zabytkowy kościół św. Piotra i Pawła. Okolice Dubienki pamiętają bitwę z 18 lipca 1792 roku, gdy wojska Tadeusza Kościuszki broniły przeprawy przez Bug przed armią rosyjską. Wzdłuż rzeki prowadzi nadbużański szlak rowerowy, a przez Chełm przebiega Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo. Pomysły na trasy zbiera kategoria Szlaki i trasy.
Chełm leży około 70 km od Lublina, samochodem to mniej więcej godzina jazdy. Z Lublina kursują też bezpośrednie pociągi; aktualny rozkład sprawdź przed wyjazdem. Stąd blisko na Polesie i na Zamojszczyznę, a inne kierunki jednodniowych wypadów opisuje przewodnik Gdzie na wycieczkę z Lublina. Jeśli masz dwa dni, pierwszy przeznacz na Górkę, Stare Miasto i podziemia, a drugi na pagóry i torfowiska.
W tym regionie nie ma jeszcze kart miejsc
Zajrzyj do katalogu sprawdzonych miejsc albo do gotowych pomysłów na wyjazd.