Region Lubelszczyzny
Zamojszczyzna
Południowo-wschodnia część regionu wokół Zamościa, renesansowego „miasta idealnego” z listy UNESCO, z Rynkiem Wielkim, podcieniami i fortyfikacjami. Zamość jest też wygodną bazą wypadową na Roztocze. W okolicy: Szczebrzeszyn, Krasnobród i spokojne wsie z drewnianą zabudową. Region na kilka dni: dzień na miasto, reszta na przyrodę. Godziny tras fortecznych i dzwonnicy katedralnej sprawdź przed wizytą.
Zamość: Rynek Wielki, katedra i Akademia
Zamość założył w 1580 roku kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski, a układ miasta, rezydencji i twierdzy zaprojektował włoski architekt Bernardo Morando. W 1992 roku Stare Miasto wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Spacer zacznij na Rynku Wielkim, placu o boku około 100 metrów. W jego północnej pierzei stoi ratusz, a w kamienicach ormiańskich działa Muzeum Zamojskie. Kilka kroków dalej wznosi się katedra Zmartwychwstania Pańskiego i św. Tomasza Apostoła, zbudowana w latach 1587-1598 również według projektu Moranda. Jeśli dzwonnica jest otwarta, wejdź na górę po widok na dachy starówki.
W 1594 roku Jan Zamoyski ufundował Akademię Zamojską, trzecią po Krakowie i Wilnie szkołę wyższą w Rzeczypospolitej. Uczelnia działała do 1784 roku, a w jej dawnym gmachu mieści się dziś liceum noszące imię założyciela. Warto też zajrzeć do synagogi z początku XVII wieku, wzniesionej przez miejscową gminę żydowską i po renowacji znów udostępnionej zwiedzającym. Z dziećmi wybierz się do ogrodu zoologicznego im. Stefana Milera; podobne miejsca zbiera kategoria Dla dzieci. Szczegóły zwiedzania miasta znajdziesz na karcie Zamościa, a godziny otwarcia muzeów i synagogi sprawdź przed wizytą.
Twierdza i miejsca pamięci
Zamość od początku był miastem obronnym. Twierdza oparła się Kozakom w 1648 roku i Szwedom w 1656 roku, ale po jej likwidacji w 1866 roku znaczną część umocnień rozebrano. Zachowały się m.in. Bastion VII i nadszańce z trasami turystycznymi, a w dawnym Arsenale działa Muzeum Fortyfikacji i Broni, oddział Muzeum Zamojskiego. Godziny tras po umocnieniach sprawdź przed wizytą.
Najcięższą kartę historii regionu przypomina Rotunda Zamojska. W czasie II wojny światowej Niemcy urządzili w niej więzienie, obóz przejściowy i miejsce egzekucji. Według szacunków zginęło tu od 6 do 8 tysięcy osób, głównie mieszkańców Zamojszczyzny. Od 1947 roku działa w Rotundzie muzeum martyrologii, a wokół rozciąga się cmentarz. Region pamięta też wysiedlenia z lat 1942-1943: według IPN Niemcy wypędzili wtedy z około 300 wsi około 110 tysięcy ludzi, w tym około 30 tysięcy dzieci. Inne takie miejsca zbiera kategoria Historia i pamięć.
Łabunie, Szczebrzeszyn i Działy Grabowieckie
Na krótki wypad wybierz Łabunie, tuż za Zamościem w stronę południowo-wschodnią. Barokowy pałac wzniósł tu w połowie XVIII wieku Jan Jakub Zamoyski, a projekt przypisuje się Bernardowi Meretynowi. Od 1922 roku zespół należy do sióstr franciszkanek misjonarek Maryi i działa jako klasztor oraz dom rekolekcyjny, więc o możliwość wejścia do środka zapytaj na miejscu. Więcej rezydencji znajdziesz w kategorii Zamki i pałace.
Na zachód od Zamościa leży Szczebrzeszyn, znany z wiersza Jana Brzechwy o chrząszczu, któremu na rynku postawiono pomnik. Zajrzyj do zabytkowej synagogi i na cmentarz żydowski. Miasteczko leży już na skraju Roztocza, a dojazd rowerem ze Zwierzyńca opisuje przewodnik Roztocze rowerem.
Na północ od Zamościa zaczynają się Działy Grabowieckie, najwyższa część Wyżyny Lubelskiej. Ich fragment chroni Skierbieszowski Park Krajobrazowy, utworzony w 1995 roku. To krajobraz pól, lessowych wąwozów i niewielkich lasów z bukiem; na nasłonecznionych zboczach rosną rośliny stepowe. W Skierbieszowie, Bończy i Orłowie Murowanym stoją zabytkowe kościoły i dwory. Spokojne tereny na spacer opisuje kategoria Przyroda, a trasy rowerowe kategoria Szlaki i trasy.
Hrubieszów i dolina Huczwy
Około 50 km na wschód od Zamościa, mniej więcej godzinę jazdy, leży Hrubieszów nad Huczwą, dopływem Bugu. W 1816 roku Stanisław Staszic założył tu Hrubieszowskie Towarzystwo Rolnicze, wspólnotę o charakterze spółdzielczym, uważaną za jedną z pierwszych takich organizacji na ziemiach polskich. W 1847 roku urodził się tu Bolesław Prus. Najbardziej rozpoznawalna budowla miasta to prawosławna cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny z lat 1867-1875, jedyna w Polsce z trzynastoma kopułami. W dworku Du Chateau działa Muzeum im. ks. Stanisława Staszica; godziny otwarcia sprawdź przed wizytą.
Na północny zachód od Hrubieszowa leżą Uchanie, gdzie urodził się prymas Jakub Uchański. Renesansowy kościół Wniebowzięcia NMP, przebudowany na początku XVII wieku według projektu Jana Wolffa, ma dwie sześcioboczne kaplice i nagrobki Uchańskich. Więcej świątyń znajdziesz w kategorii Zabytki sakralne.
Nad Huczwą leżą też Tyszowce, gdzie 29 grudnia 1655 roku zawiązano konfederację przeciw Szwedom. W tej samej gminie, w Czermnie, w widłach Huczwy i Sieniochy zachowało się grodzisko utożsamiane z Czerwieniem, jednym z Grodów Czerwieńskich. Według kroniki Nestora w 981 roku zajął go kijowski książę Włodzimierz. Dziś to porośnięty trawą wał wśród łąk, więc przyda się wyobraźnia i obuwie na wilgotny teren.
Dojazd i plan na kilka dni
Z Lublina do Zamościa jest około 90 km, samochodem to mniej więcej godzina i dwadzieścia minut. Kursują też autobusy i busy; rozkład, także kolejowy, sprawdź przed wyjazdem. Zamość zwiedzisz o każdej porze roku, bo podcienia chronią przed deszczem, ale na Działy Grabowieckie i nad Huczwę najlepiej jechać wiosną lub wczesną jesienią. Poza Zamościem najwygodniej poruszać się samochodem lub rowerem. W długie weekendy nocleg rezerwuj wcześniej.
Na trzy dni dobry plan to dzień w Zamościu, dzień na Hrubieszów, Uchanie i Czermno albo na Łabunie i Działy Grabowieckie, a trzeci dzień na przyrodę Roztocza. Jak połączyć miasto z parkiem narodowym, podpowiada pomysł Zamość i Roztocze, a sam region opisujemy na stronie Roztocze. Na północ od Hrubieszowa zaczyna się Ziemia chełmska, a inne kierunki z Lublina zbiera przewodnik Gdzie na wycieczkę z Lublina. Trasę dopasuj do swojego tempa.
Miejsca
Miejsca w regionie (1)
Pomysły na wyjazd
Plany z miejscami tego regionu
Z przewodnika
Artykuły o miejscach tego regionu
Co jeszcze w okolicy
Miejsca
- ZamośćZamość