Lublin i okolice · Lublin
Stare Miasto w Lublinie
Zwarta, średniowieczna starówka z Bramą Krakowską, Rynkiem z Trybunałem Koronnym i kamienicami o malowanych fasadach. Najlepsze miejsce, by zacząć poznawanie Lublina, pieszo i bez planu.
Dlaczego warto?
O miejscu
Lubelska starówka mieści się na niewielkim obszarze dawnego miasta w murach, między Bramą Krakowską a Bramą Grodzką. Obejdziesz ją szybko, ale pod brukiem i za fasadami kryje się więcej, niż widać z ulicy: kupieckie piwnice, renesansowe malowidła, fundamenty nieistniejącego kościoła. Najlepiej poznawać ją pieszo, warstwa po warstwie.
Historia w pigułce
Akt lokacyjny na prawie magdeburskim wystawił Lublinowi Władysław Łokietek 15 sierpnia 1317 roku. W 1392 roku Władysław Jagiełło nadał miastu prawo składu i Lublin stał się ważnym węzłem handlowym na szlakach między Zachodem a Wschodem. Kupcy przywozili tu sukno, wyroby z metalu, futra i przyprawy, a piwnice kamienic służyły im za magazyny.
XVI wiek był stuleciem największej świetności miasta. W 1569 roku obradował tu sejm, który zawarł unię Polski z Litwą, a od 1578 roku dawny ratusz na Rynku był siedzibą Trybunału Koronnego. Przez ponad dwa stulecia zapadały tu wyroki najwyższego sądu apelacyjnego dla szlachty z Małopolski. 2 czerwca 1719 roku w Lublinie wybuchł wielki pożar. W 2007 roku historyczny zespół architektoniczno-urbanistyczny Lublina uznano za Pomnik Historii.
Co zobaczyć na starówce
Spacer najwygodniej zacząć od Bramy Krakowskiej, jednego z symboli Lublina. Powstała w XIV wieku razem z murami miejskimi, w XVI wieku zyskała ośmioboczną nadbudowę, a w czasie prac prowadzonych przez Dominika Merliniego barokowy hełm z monogramem SAR i datą 1782. W środku działa Muzeum Historii Miasta Lublina, a z najwyższej kondygnacji widać panoramę miasta.
Ulicą Bramową dojdziesz na Rynek. Pośrodku placu stoi dawny ratusz, siedziba Trybunału, w którym dziś działa Pałac Ślubów. Z jego piwnic startuje Lubelska Trasa Podziemna, otwarta w 2006 roku. Prowadzi przez niemal 300 metrów połączonych piwnic staromiejskich kamienic, położonych na kilku poziomach, nawet 12 metrów pod ziemią. Historia tych piwnic sięga początku XVI wieku. To nie jest tajny tunel do Zamku, tylko dawne kupieckie magazyny. Trasę zwiedza się z przewodnikiem, a po drodze czeka ruchoma makieta wielkiego pożaru z 1719 roku, inscenizacja ze światłem i dźwiękiem, inspirowana obrazem z kościoła dominikanów. Trasa kończy się przy placu Po Farze.
Warto przyjrzeć się kamienicom wokół Rynku. Kamienica Konopniców pod numerem 12 ma renesansową dekorację fasady z początku XVII wieku, a nad oknami pierwszego piętra portrety właścicieli, Sebastiana Konopnicy i jego żony Katarzyny. W piwnicy kamienicy Lubomelskich, pod numerem 8, zachowała się dawna winiarnia zwana Piwnicą pod Fortuną, ze świeckimi malowidłami z drugiej połowy XVI wieku.
Plac Po Farze to miejsce po kościele farnym św. Michała, rozebranym w połowie XIX wieku. Fundamenty odsłonięto w latach 1936-1938, a od 2002 roku ich zarys jest wyeksponowany na placu. Kilka kroków dalej, przy ulicy Złotej, stoi bazylika dominikanów. W kaplicy Szaniawskich wisi tam obraz przedstawiający pożar z 1719 roku, ten sam, na którym wzorowano inscenizację w podziemiach.
Przy ulicy Królewskiej wznosi się Wieża Trynitarska. Mieści Muzeum Archidiecezji Lubelskiej, a z punktu widokowego na jej szczycie zobaczysz starówkę z góry. Obok stoi archikatedra, dawny kościół jezuitów, który katedrą został po utworzeniu diecezji lubelskiej w 1805 roku. Zajrzyj do zakrystii akustycznej: szept wypowiedziany w jednym jej rogu słychać w rogu po przekątnej.
Na wschodnim krańcu starówki stoi Brama Grodzka, za którą droga prowadzi w stronę wzgórza zamkowego. O dawnej dzielnicy żydowskiej, która zaczynała się za bramą, i o Ośrodku „Brama Grodzka - Teatr NN” piszemy w przewodniku Co zobaczyć w Lublinie.
Jak zwiedzać
Sam spacer nie zajmie wiele czasu. Z trasą podziemną, wejściem na wieżę i przerwą na jedzenie przeznacz na starówkę pół dnia. Trasa podziemna przyjmuje zwiedzających o stałych godzinach wejść, a na wieże wchodzi się wyłącznie po schodach, dlatego kolejność spaceru ustaw pod godziny wejść. Starówka to strefa ograniczonego ruchu: samochód zostaw na płatnym parkingu w śródmieściu, a bruk i progi utrudniają poruszanie się z wózkiem. Rano, zanim otworzą się ogródki, kamienice widać bez tłumu. Wieczorem starówka zamienia się w zagłębie restauracji i jedzenie staje się częścią zwiedzania.
Pora roku i okolica
Starówka jest ciekawa przez cały rok, ale latem żyje festiwalami. W czerwcu, podczas Nocy Kultury, na jedną noc wypełniają ją instalacje, koncerty i pokazy. Pod koniec lipca Carnaval Sztukmistrzów sprowadza artystów cyrkowych i ulicznych, a highlinerzy przechodzą po taśmach rozpiętych wysoko nad ulicami, m.in. przy Trybunale Koronnym i Wieży Trynitarskiej. W sierpniu miasto zaprasza na Re:tradycję, festiwal kultury tradycyjnej, dawniej znany jako Jarmark Jagielloński. Terminy zmieniają się co roku. W deszczowy albo mroźny dzień dobrym wyborem są podziemia i muzea.
Ze starówki kilka minut dzieli cię od wzgórza zamkowego, a za Bramą Krakowską zaczyna się Krakowskie Przedmieście, którym dojdziesz do placu Litewskiego i Ogrodu Saskiego. Gotową trasę na jeden dzień znajdziesz w pomyśle Lublin na jeden dzień, a dwa spokojne dni w przewodniku Lublin na weekend. Ok. 40 minut jazdy od miasta czeka pałac w Kozłówce, a kolejne kierunki podsuwa przewodnik Gdzie na wycieczkę z Lublina i strona regionu Lublin i okolice.
Przed wizytą
Godziny otwarcia Bramy Krakowskiej, wieży Trynitarskiej i trasy podziemnej różnią się sezonowo, sprawdź przed wizytą.
Gdzie to jest
Mapa: © autorzy OpenStreetMap
Najczęstsze pytania
Czy starówka jest duża?
Nie, obejdziesz ją w godzinę, ale z wejściami na wieże i do podziemi oraz przerwą na jedzenie warto zaplanować pół dnia.
Pomysły na wyjazd z tym miejscem
Z przewodnika
Co zobaczyć w Lublinie: zamek, podziemia i Majdanek
Trybunał Koronny i piwnice kupców pod Rynkiem, Brama Grodzka z pamięcią o żydowskim mieście, Państwowe Muzeum na Majdanku oraz spacer Krakowskim Przedmieściem do Ogrodu Saskiego. Co warto zobaczyć i na co zwrócić uwagę.
Ferie w Lubelskiem 2027: pomysły na zimowe dni z dziećmi
Ferie 2027 w Lubelskiem trwają od 1 do 14 lutego. Kryte lodowisko i aquapark w Lublinie, zamek z wieżą, skansen, basen w nałęczowskim parku zdrojowym i zimowe Roztocze: adresy, godziny i ceny sprawdzone u źródła.
Lublin na weekend: co zobaczyć, gdy masz dwa dni
Sobota na wzgórzu zamkowym, Rynku i w podziemiach, niedziela rano na Majdanku, a po południu spacer po Parku Zdrojowym w Nałęczowie. Plan dwóch dni z kolejnością, czasem na każdy punkt i dojazdem.
Lubelszczyzna z dziećmi: miejsca, które naprawdę warto zobaczyć
Koniki z czarną pręgą na grzbiecie w Zwierzyńcu, wieża-baszta w Krasnobrodzie, kładki i rosiczki na Polesiu, zamek z jednym filarem w Lublinie i powozy w Kozłówce. Co zaciekawi dziecko i jak ułożyć taki dzień.
Weekend w Lubelskiem: Lublin, Roztocze i Nałęczów
Dwie noce w Lublinie i jeden niedzielny wypad: Nałęczów, Kozłówka, Kazimierz Dolny, Zamość albo Roztocze. Podpowiadamy, dla kogo jest który kierunek, ile zajmuje czasu i czym tam dojedziesz.
Zobacz też
Źródła i weryfikacja
- Lublin.eu: oficjalny portal miasta, turystyka
- Muzeum Historii Miasta Lublina (Brama Krakowska)
- Lublin.eu: historia miasta
- Dzieje.pl (PAP): akt lokacyjny Lublina na 700-lecie miasta
- Wikipedia: Historia Lublina
- Rocznik Lubelski 1961, t. 4 (prawo składu)
- Wikipedia: Union of Lublin
- Wikipedia: Trybunał Koronny w Lublinie
- Wikipedia: Rynek w Lublinie
- Muzeum Narodowe w Lublinie: oferta edukacyjna 2024 (wystawa o Trybunale 1578-1794)
- National Geographic Traveler: 10 miejsc na Starym Mieście w Lublinie
- Dziennik Ustaw 2007 poz. 574: Pomnik Historii Lublin
- WUOZ w Lublinie: Pomniki Historii
- Lublin.eu: Brama Krakowska
- Wikipedia: Brama Krakowska w Lublinie
- Radio Lublin: Brama Krakowska na razie bez zegara (2024)
- Muzeum Narodowe w Lublinie: wystawa stała Muzeum Historii Miasta Lublina
- In Your Pocket: Krakowska Gate
- Wikipedia: Lubelska Trasa Podziemna
- Radio Lublin: Labirynt pod miastem (2024)
- Eska: atrakcje Lublina (Trasa Podziemna)
- ITS Poland: Lubelska Trasa Podziemna
- Lublin.eu: Kamienica Konopniców
- Zabytek.pl (NID): kamienica tzw. Konopniców
- Lublin.eu: Kamienica Lubomelskich
- In Your Pocket: Fortuna Cellar
- Centrum Badań Historycznych PAN: Piwnica pod Fortuną w Lublinie z XVI wieku
- Biblioteka Teatru NN: Cztery słynne freski lubelskie
- RMF24: Lublin w Twoim mieście (plac Po Farze, piwnice)
- In Your Pocket: Po Farze Square
- Dzieje.pl: obraz pożaru Lublina z 1719 roku
- Dominikanie (o. W. Kapeć): obraz pożaru Lublina
- In Your Pocket: Dominican Basilica and Monastery
- Wieża Trynitarska: strona oficjalna
- Nocowanie.pl: Wieża Trynitarska
- Lublin.eu: Muzeum Archidiecezjalne, Wieża Trynitarska
- Nocowanie.pl: Archikatedra Lubelska
- Gość Lubelski: Znowu można zwiedzać lubelską archikatedrę
- Lonely Planet: Cathedral of St John the Baptist, Lublin
- Biblioteka Teatru NN: opis archikatedry (zakrystia akustyczna)
- PAP: Lublin, tłumy na Nocy Kultury
- Radio Lublin: program Nocy Kultury 2024 (PDF)
- Dzieje.pl (PAP): Carnaval Sztukmistrzów 2018
- Dzieje.pl (PAP): Urban Highline Festival 2022 (miejsca rozpięcia taśm)
- Polskie Radio: Carnaval Sztukmistrzów 2025
- Dzieje.pl (PAP): Jarmark Jagielloński jako Re:tradycja
- Radio Lublin (archiwum): Jarmark Jagielloński zmienia się w Re:tradycję
- ITS Poland: Kozłówka Palace (odległość i czas dojazdu)
- OSRM: trasa Lublin, Stare Miasto - pałac w Kozłówce